مخاط یا Mucus مادهای چسبناک، لغزنده و شفاف است که توسط غدد مخاطی در بینی، سینوسها، گلو و مجاری تنفسی تولید میشود. این ماده نقشی اساسی در سلامت بدن دارد و برخلاف تصور بسیاری از افراد، وجود آن نشانه بیماری نیست. مخاط مانند یک فیلتر طبیعی عمل میکند، میکروبها و ذرات آلاینده را به دام میاندازد و مانع ورود آنها به ریهها میشود.
تغییر رنگ و غلظت مخاط میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت بدن به ما بدهد. در حالی که مخاط شفاف معمولاً طبیعی است، تغییر رنگ آن به سفید، زرد، سبز یا سایر رنگها ممکن است نشانه آلرژی، عفونت یا مشکلات دیگر باشد. در ادامه به بررسی دقیق هر رنگ مخاط و معنی آن میپردازیم.
وظایف مهم مخاط در بدن
- مرطوبسازی مجاری تنفسی و جلوگیری از خشکی بینی و گلو
- به دام انداختن ذرات گردوغبار، آلرژنها و آلودگیها
- محافظت در برابر ویروسها و باکتریها و کمک به دفع آنها
- تسهیل تنفس و صحبت کردن با حفظ رطوبت مناسب در مجاری هوایی
- نشانهای برای تشخیص بیماریها بر اساس رنگ و قوام
رنگهای مختلف مخاط و تفسیر آنها
رنگ مخاط فقط یک تغییر ساده ظاهری نیست، بلکه میتواند سرنخی از وضعیت بدن و فعالیت سیستم ایمنی باشد. وقتی ویروسها، باکتریها یا عوامل آلرژیزا وارد بینی میشوند، سلولهای دفاعی بدن واکنش نشان میدهند و همین موضوع باعث تغییر در ترکیب و در نتیجه رنگ مخاط میشود. به همین دلیل بررسی رنگ مخاط میتواند به تشخیص سرماخوردگی، آلرژی یا حتی عفونتهای جدیتر کمک کند. در ادامه رنگهای مختلف مخاط و معنی هر کدام را بررسی میکنیم.
مخاط شفاف
- طبیعیترین حالت مخاط است.
- نشانه سلامت سیستم تنفسی و عملکرد طبیعی غدد مخاطی میباشد.
- گاهی در آلرژی یا سرماخوردگی خفیف هم دیده میشود ولی خطری ندارد.
مخاط شفاف طبیعیترین و سالمترین نوع ترشحات بینی است و نشان میدهد که غدد مخاطی و سیستم دفاعی بدن در حالت عادی کار میکنند. این نوع مخاط به مرطوب ماندن راههای هوایی کمک میکند و ذرات گردوغبار و میکروبها را به دام میاندازد تا وارد ریهها نشوند. گاهی در شرایطی مثل آلرژی فصلی یا سرماخوردگی خفیف هم میزان مخاط شفاف بیشتر میشود، اما معمولاً جای نگرانی ندارد و بهتدریج کاهش پیدا میکند.
مخاط بینی سبز
- نشاندهنده فعالیت شدید سیستم ایمنی علیه عفونت است.
- معمولاً در عفونتهای باکتریایی یا سینوزیت بروز میکند.
- اگر طولانیمدت باشد یا با تب و درد صورت همراه شود، نیازمند مراجعه به پزشک است.
مخاط سبز زمانی ایجاد میشود که بدن درگیر یک عفونت شدیدتر، بهویژه از نوع باکتریایی، باشد. در این حالت تعداد زیادی سلول ایمنی (بهویژه نوتروفیلها) به محل عفونت جذب میشوند و آنزیمهای آزاد شده از آنها باعث تغییر رنگ مخاط به سبز میگردد. این وضعیت معمولاً با علائمی مانند گرفتگی شدید بینی، فشار یا درد در ناحیه صورت و گاهی تب همراه است. اگر ترشحات سبز بیش از ۱۰ روز ادامه داشته باشند یا همراه با سردرد و بوی بد باشند، احتمال سینوزیت باکتریایی وجود دارد و لازم است بیمار برای بررسی و درمان مناسب به پزشک مراجعه کند.
مخاط بینی زرد
- به دلیل حضور سلولهای ایمنی مرده (نوتروفیلها) و بقایای میکروبها ایجاد میشود.
- اغلب در سرماخوردگی ویروسی یا عفونتهای در حال بهبود مشاهده میشود.
- اگر بیش از چند روز ادامه یابد، باید بررسی شود.
مخاط زرد معمولاً نشانه آن است که سیستم ایمنی بدن فعال شده و در حال مبارزه با یک عفونت است. در این شرایط، سلولهای دفاعی (نوتروفیلها) پس از مقابله با ویروس یا باکتری از بین میروند و رنگ مخاط را زرد میکنند. این وضعیت اغلب در اواسط سرماخوردگی یا در مراحل پایانی یک عفونت ویروسی دیده میشود. اگرچه وجود مخاط زرد همیشه به معنی بیماری جدی نیست، اما اگر بیش از یک هفته طول بکشد یا همراه با تب، درد صورت و گرفتگی شدید بینی باشد، میتواند نشاندهنده عفونت سینوسی و نیازمند مراجعه به پزشک باشد.
مخاط سفید
- اغلب نشانه تورم و التهاب خفیف بینی است.
- معمولاً در ابتدای سرماخوردگی یا عفونتهای ویروسی خفیف دیده میشود.
- انسداد و گرفتگی بینی همراه آن شایع است.
مخاط سفید معمولاً زمانی ظاهر میشود که پوشش داخلی بینی دچار التهاب و تورم شده باشد. در این حالت جریان هوا کاهش پیدا میکند و ترشحات بینی غلیظتر میشوند و رنگ آنها از شفاف به سفید تغییر میکند. این وضعیت اغلب در شروع سرماخوردگی یا عفونتهای ویروسی خفیف دیده میشود و معمولاً با گرفتگی و سنگینی بینی همراه است. در بیشتر موارد این حالت موقتی است و با بهبود سرماخوردگی یا رفع التهاب، مخاط به حالت طبیعی بازمیگردد.
مخاط قهوهای یا نارنجی
- اغلب ناشی از وجود خون خشکشده در مخاط است.
- میتواند به علت خشکی بیش از حد بینی، خونریزیهای خفیف یا تماس با آلودگیهای محیطی (مثل دود سیگار) باشد.
- اگر بهطور مداوم دیده شود، بررسی تخصصی لازم است.
مخاط قهوهای یا نارنجی معمولاً زمانی دیده میشود که مقدار کمی خون با ترشحات بینی مخلوط شده باشد. این اتفاق میتواند در اثر خشکی بیش از حد مخاط، ترک خوردن مویرگهای ظریف بینی یا حتی دستکاری مکرر بینی رخ دهد. همچنین زندگی در محیطهای آلوده یا پر از دود سیگار و گردوغبار نیز میتواند رنگ مخاط را تیرهتر کند. اگر این تغییر رنگ بهطور موقت اتفاق بیفتد معمولاً جای نگرانی ندارد، اما در صورت تکرار مداوم یا همراهی با علائمی مانند خونریزی شدید، گرفتگی طولانی یا بوی بد، نیاز به بررسی دقیقتر توسط پزشک متخصص وجود دارد.
مخاط بینی خونی
معمولاً به دلیل آسیب مویرگهای ظریف بینی در اثر خشکی، دستکاری بینی یا استفاده طولانی از اسپریهای دارویی ایجاد میشود.- اگر خونریزی مکرر یا شدید باشد، ممکن است نشاندهنده بیماری زمینهای جدیتر باشد.
مخاط صورتی یا همراه با رگههای خون نشان میدهد که مویرگهای ظریف داخل بینی دچار آسیب یا پارگی شدهاند. این حالت میتواند به دلیل خشکی شدید هوا، دستکاری مکرر بینی، عطسههای شدید یا مصرف طولانیمدت اسپریهای دارویی بینی ایجاد شود. معمولاً مقدار خون کم است و نگرانی جدی ایجاد نمیکند، اما اگر خونریزیها مکرر یا شدید باشند، یا همراه با علائمی مثل گرفتگی طولانی، درد صورت یا سابقه بیماریهای خونی رخ دهند، لازم است بیمار برای بررسی علت زمینهای به پزشک مراجعه کند.
مخاط سیاه
- رنگی غیرطبیعی و بسیار نادر است.
- میتواند به دلیل عفونت قارچی در بیماران با سیستم ایمنی ضعیف ایجاد شود.
- در معرض طولانیمدت آلودگیهای صنعتی و دود غلیظ هم ممکن است رخ دهد.
- در این حالت مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
بیشتر بخوانید: معرفی اسپری برای گرفتگی بینی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر تغییر رنگ مخاط بیش از ۱۰ روز ادامه داشته باشد یا همراه با علائم زیر باشد، مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی توصیه میشود:
- تب بالا یا سردرد شدید
- درد در اطراف چشمها و گونهها
- بوی بد ترشحات بینی
- خونریزیهای مکرر
- مشکلات تنفسی شدید
مخاط بینی بخش مهمی از سیستم دفاعی بدن است و تغییر رنگ آن همیشه نشانه بیماری جدی نیست. با این حال، توجه به رنگ و قوام مخاط میتواند به ما در تشخیص زودهنگام عفونتها یا آلرژیها کمک کند. اگر تغییر رنگ مخاط طولانیمدت باشد یا همراه با علائم شدیدتری بروز کند، مراجعه به پزشک متخصص ضروری است.
علت زیاد شدن مخاط بینی
افزایش ترشح مخاط بینی معمولاً نشانه این است که بدن در حال واکنش به یک محرک یا عامل خارجی است. مخاط بیشتر تولید میشود تا ذرات و میکروبها را به دام انداخته و از مجاری تنفسی محافظت کند. دلایل شایع زیاد شدن مخاط عبارتند از:
- سرماخوردگی و عفونتهای ویروسی: شایعترین علت افزایش ترشحات شفاف یا سفید بینی.
- آلرژی (رینیت آلرژیک): تماس با گردوغبار، گرده گیاهان، موی حیوانات یا کپک باعث آبریزش و مخاط فراوان میشود.
- سینوزیت (التهاب سینوسها): مخاط معمولاً غلیظتر و به رنگ زرد یا سبز درمیآید.
- هوای خشک یا آلوده: برای جبران خشکی یا دفع آلودگی، غدد مخاطی فعالتر میشوند.
- مصرف برخی داروها یا محرکها: داروهای فشار خون، اسپریهای بینی (استفاده طولانیمدت)، دود سیگار و مواد شیمیایی میتوانند تولید مخاط را بیشتر کنند.
- تغییرات هورمونی: در بارداری یا برخی بیماریهای غدد، ترشحات بینی افزایش مییابد.
افزایش مخاط معمولاً موقتی است، اما اگر طولانیمدت ادامه داشته باشد یا با علائمی مانند تب، درد صورت یا بوی بد همراه شود، نیاز به بررسی تخصصی توسط پزشک دارد.
سایر مطالب مرتبط
مشاوره آنلاین، مستقیم با دکتر برومند
از طریق واتس اپ سوال بپرسید و در صورت تمایل، عکس خود را برای ارزیابی دقیقتر ارسال کنید.
مشاوره رایگان در واتساپ
سلام وقتتون بخیر
من چند ساله که گهگاهی همراه ترشحات بینی رگه های مشکلی هم خارج میشه.این رگه ها همراه خلط نشانه چیه؟
سلام، وقت شما هم بخیر. خروج رگههای مشکی همراه ترشحات بینی معمولاً بهدلیل تجمع ذرات خارجی (غبار، دود، آلودگی)، خون خشکشده که تیره شده، یا در موارد کمتر قارچ یا مواد رنگی موضعی است؛ اگر همراه با خلط و بوی بد یا درد سینوسی باشد ممکن است عفونت یا سینوزیت مزمن داشته باشید که نیاز به بررسی دارد. توصیه میشود از شستوشوی بینی با سالین روزانه استفاده کنید، از معرض دود و آلودگی دوری کنید و در صورت تداوم رگههای تیره، بوی غیرطبیعی، خونریزی مکرر یا علائم سینوزیتی به متخصص ENT مراجعه کنید تا اندوسکوپی یا در صورت نیاز تصویربرداری… بیشتر بخوانید
سلام آقای دکتر. من یه مشکلی که دارم اینه که مخاط بینیم خشک و چسبندهست. چطور بگم انگار رطوبت لازم برای جریان هوا رو نداره. یعنی تمام مخاط (سفید رنگ) میره اون دم سوراخ هوایی داخلی جمع میشه و میچسبه و من عموما مجبورم برای تنفس بهتر با استفاده از گوش پاک کن راه تنفسیم رو باز کنم که اونم بعد از چند دقیقه دوباره بسته میشه و من کلا حس میکنم نفس کم دارم. در معرض باد هم شدیدتر میشه. من قبل از عمل بینی هم این مشکل رو داشتم و به پزشکم گفتم و ایشون گفتن راهش استفاده… بیشتر بخوانید
سلام. مخاط خشک و چسبنده که در سوراخ بینی جمع میشود معمولاً از خشکی محیط، تنفس دهانی یا استفاده مکرر از اسپریهای ضداحتقان ناشی میشود؛ گوشپاککن نزنید چون مخاط و پوشش بینی را تحریک میکند و مشکل را بدتر میکند. روزی چندبار شستوشوی بینی با سالین، استفاده شبانه از ژل مرطوبکننده یا مقدار کمی وازلین پزشکی در سوراخها، مرطوب کردن هوا با بخور سرد و نوشیدن مایعات کافی معمولاً مؤثر است؛ اگر دارویی مصرف میکنید یا آلرژی دارید با پزشک درباره تغییر دارو یا شروع اسپری کورتیکواستروئید موضعی مشورت کنید. در صورت ادامه مشکل، درد، خونریزی مداوم یا کاهش شنوایی… بیشتر بخوانید
سلام آقا داکتر من پنج سال میشه که از داروی به نام زانوسیین استفاده میکنم بینی من همیشه بند میباشد و مخاط هم دارد ، یک بار داکتر رفتم اون گفت که مشکل من از آلرژی است و باید از تمام چیزی های با آن حساسیت دارد را پیدا کنم و از آن دوری کنم مگر این حالت خیلی برایم سخت شده بینی من با هر چیزی حساسیت دارد بوی خوب ،بوی بد، تلخی ،شیرینی ،تندی ،گرمی، سردر ، خلاصه با هر حالت حتا من بینی با آب نمک هم میشویم مگر هیچی. باز هم بند میشه فقد وقتی از… بیشتر بخوانید
سلام؛ اگر ۵ سال بینیتان همیشه گرفته و فقط با زانوسیین موقت باز میشود، اول باید معلوم شود علتش حساسیت است یا مشکل ساختاری نیز در این گرفتگی تاثیر دارد. اگر گرفتگی بهخاطر پولیپ یا انحراف تیغه یا بزرگ بودن شاخکها باشد، جراحی معمولاً کمک میکند و بینی بهتر و پایدار باز میشود. اما اگر علت حساسیت یا رینیت عصبی (بینی خیلی به بو و تغییرات حساس است) باشد، جراحی معمولاً کمکی نمیکند و درمان دارویی و کنترل عوامل محرک بهتر است. بهتر است یک متخصص گوش و حلق و بینی شما را با آندوسکوپ معاینه کند (یک نگاه ساده… بیشتر بخوانید
درود دکتر ، من یک هفته هست که سرمایه شدید خوردم سرفه زیاد میکردم ولی الان سرفه هام کم شده ولی آبریزش بینی به رنگ سبز دارم و بالای آبروی سمت راستم کمی درد دارم . میشه لطفاً راهنماییم کنید که چیکار باید بکنم. ممنون میشم .
سلام. پس از ضربه به بینی و یک هفته سرفه، وجود آبریزش سبزرنگ و درد موضعی بالای آبرو سمت راست میتواند نشانه سینوزیت یا عفونت سینوسی ثانویه به ضربه یا التهاب مخاط باشد. نخستین اقدام محافظهکارانه شامل استراحت، هیدراتاسیون، شستوشوی بینی با سالین روزی 2–3 بار، استفاده از ضداحتقان کوتاهمدت خوراکی یا ناکازال (فقط تا 3–5 روز) در صورت نیاز و مسکنهایی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای کاهش درد است. اگر تب دارید، درد شدید یا افزایشی، تورم پوست اطراف چشم، تغییر دید، یا علائم بیش از 7–10 روز باقی بماند یا بدتر شود، باید سریعاً به متخصص گوش و… بیشتر بخوانید
سلام اقای دکتر.
پسر یکسال و نیمه دارم شب ها گرفتگی بینی داره مخاط بینی زرد رنگه.
هر سری دکتر میبریمش فقط چرک خشک کن میده بعد مصرف دوباره همون علائم گرفتگی بینی خس خس سینه میگیره
باید چیکار کنیم
ممنون از پاسخ گوییتون
سلام. در کودک ۱.۵ سالهای که گرفتگی شبانه بینی، ترشح زرد و خسخس سینه بهصورت عودکننده دارد و فقط با آنتیبیوتیک موقتاً بهتر میشود، معمولاً مشکل فقط عفونت ساده نیست و میتواند به عللی مثل بزرگی لوزه سوم (آدنوئید)، آلرژی، سینوزیت مزمن کودکان یا زمینه آسم/رفلاکس مربوط باشد. تکرار چرکخشککن بدون بررسی علت اصلی باعث برگشت علائم میشود. بهتر است کودک توسط متخصص گوشحلقوبینی کودکان (و در صورت خسخس مکرر، آلرژی/ریه کودکان) ویزیت شود؛ در کنار آن شستوشوی منظم بینی با نرمال سالین، مرطوبکننده هوا و پرهیز از دود و محرکها انجام شود و درمان اختصاصی فقط پس از تشخیص… بیشتر بخوانید
سلام دکتر وقت بخیر
تقریبن یک ماهی میشه که از بینیم چیزای سیاه که میشه گفت نقطه نقطه یا گلوله گلوله است خارج میشه البته سرما نخوردم یا ابریزش ندارم فقط گفتم ازتون بپرسم که ایا نگران کننده س یا نه؟!
سلام، وقت شما هم بخیر. بهتر است حتماً از ترشحات عکس بفرستید تا دقیقتر بررسی شود؛ چون بهطور طبیعی ترشحات یا تکههای سیاهرنگ داخل بینی نداریم. این حالت میتواند به دلایلی مثل خشکی شدید مخاط، خون خشکشده، التهاب مزمن، عفونت موضعی یا مصرف طولانی اسپریها ایجاد شود. چون حدود یک ماه ادامهدار بوده، نیاز به بررسی دارد و بدون دیدن تصویر یا معاینه نمیشود نظر قطعی داد.
من سرما خورده بودم از دماغ زده میومد بیرون قطره ب اسم
ناپریزول استفاده کردم بعدش سفید میزنه بیرون و چشام اب میاد بیرون چرا دلیل چیه
سلام. قطره ناپریزول از دسته قطرههای تنگکننده عروق بینی است و مصرف آن، مخصوصاً اگر بیشتر از ۳–۵ روز یا با دوز بالا استفاده شود، میتواند باعث تحریک شدید مخاط بینی شود. ترشح سفید بعد از مصرف معمولاً بهدلیل واکنش التهابی مخاط، غلیظ شدن ترشحات یا برگشت احتقان (Rebound congestion) است و اشکریزش چشمها هم بهعلت ارتباط مجرای اشکی با بینی و تحریک اعصاب ناحیه اتفاق میافتد. این حالت نشانه عفونت خطرناک نیست، اما ادامه مصرف ناپریزول میتواند وضعیت را بدتر و وابستگی ایجاد کند. توصیه میشود مصرف این قطره را قطع کنید، شستوشوی بینی با سرم نمکی انجام دهید… بیشتر بخوانید
سلام وقت شما بخیر آقای دکتر حال شما خوبه من تقریباً از اول زمستون به طور خیلی شدیدی سرما خوردم و آبریزش بینی بسیار شدیدی دارم و مدت یکی دو روزه که دارم قرص آنتی هیستامین به صورت سر خود مصرف میکنم تا آبریزش بینیم بند بیاد به نظر شما چیکار باید بکنم یا اگر لطف کنید بهم بگین چه دارویی باید مصرف کنم که به خصوص آبریزش بینیم برطرف بشه خیلی خیلی ممنون میشم اگر کمکم کنید بسیار ممنون
سلام، وقت شما هم بخیر. با توجه به توضیحاتی که دادید، آبریزش شدید بینی میتواند ناشی از آلرژی فصلی یا سینوزیت باشد و تشخیص دقیق این دو فقط با معاینه امکانپذیر است. مصرف خودسرانه آنتیهیستامین ممکن است موقتاً علائم را کم کند، اما اگر علت سینوزیت یا التهاب عفونی باشد، درمان مناسب متفاوت است. بنابراین توصیه میشود حتماً توسط متخصص گوشحلقوبینی معاینه شوید تا بر اساس علت اصلی، داروی درست (چه ضدحساسیت، چه اسپری بینی یا درمان سینوزیت) برایتان تجویز شود و از مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنید.
سلام.
من باید روزی یه بسته دستمال تمام کنم .این بند نمیاد.در لحظه شارژ میشه.تخلیه نکرده پر میشه.اخه این همه از کجا میاد؟
سلام. بر اساس توضیحی که دادید، این حالت کاملاً به نفع رینیت آلرژیک (حساسیت بینی) است؛ در آلرژی، مخاط بینی بهطور مداوم ترشح تولید میکند و به همین دلیل احساس میکنید بینی در لحظه دوباره پر میشود و حتی با تخلیه هم بند نمیآید. این ترشحات از «جایی ذخیره نشده»، بلکه بدن بهطور فعال و بیشازحد ترشح میسازد. معمولاً تماس با گرد و غبار، سرما، عطر، تغییرات دما یا مواد حساسیتزا باعث تشدید آن میشود و با درمان مناسب آلرژی (نه آنتیبیوتیک) قابل کنترل است.
سلام آقا در من دماغم کیپ می شود و عفونت سبز رنگ خیلی زجر آوار هست میشه یه راه حل بگی. تا خوب شوم
من ۱۰ ساله ام
سلام. گرفتگی بینی همراه با ترشحات سبز رنگ معمولاً نشاندهنده عفونت بینی یا سینوسهاست و به همین دلیل احساس ناراحتی و کیپی شدید ایجاد میکند. در قدم اول شستوشوی منظم بینی با سرم شستوشو روزی ۲ تا ۳ بار، نوشیدن مایعات زیاد و پرهیز از فین محکم بسیار کمککننده است. استفاده از بخور آب گرم ساده هم میتواند ترشحات را رقیقتر کند. با این حال، چون این مشکل آزاردهنده شده و ترشحات سبز دارید، لازم است حتماً با کمک یکی از بزرگترها به پزشک یا متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید تا در صورت نیاز، داروی مناسب (و… بیشتر بخوانید
سلام آقای دکتر دخترم ۳ ساله مریضه و دایما فین میکنه و رنگش سبز هستش احتمالا سینوزیتش باشه همه جابردمش دکترها دیدنش فقط چرک خشکن و اسپره تجویز میکنن اما خوب نشده چیکار کنم ؟
سلام. به صورت کلی باید معاینه شوند ولی با توجه مواردی که فرمودید بفرمایید چرک از یک طرف بینی میآید یا از هر دو طرف؟
سلام خسته نباشید اقای دکتر میخواستم بپرسم اگر ما موقعی هم که سرما نخوردیم مخاط بینی داریم این طبیعی هست ، این که همش نیاز داشته باشیم فین کنیم؟ بخدا اقای دکتر خسته شدم از پس فین کردم بعد چند بار دیگه خون میوفته
سلام، سلامت باشید. مخاط بینی بهطور طبیعی همیشه وجود دارد و برای مرطوب نگه داشتن و حفاظت از راههای هوایی لازم است. اما اگر مقدارش آنقدر زیاد باشد که مدام نیاز به فین کردن داشته باشید یا بعد از چند بار فین کردن خونریزی ایجاد شود، این حالت طبیعی نیست و بیشتر به نفع حساسیت و التهاب مخاط بینی (آلرژی) است. در این شرایط بهتر است معاینه شوید و اگر آلرژی تأیید شد، با درمان مناسب مثل اسپریهای ضدالتهاب یا کنترل عوامل حساسیت، علائمتان بهمرور بهتر میشود.